full screen background image

Spreekbeurten

terug naar alle spreekbeurten

Het Gagelgat

groep 7-8

Het Gagelgat Download hier het ZIP-file van deze spreekbeurt


De naam van boerderij Het Gagelgat komt van de gagel die er groeit. Het Gagelgat betekent de plek waar gagel groeit. Gagel is een geneeskrachtige olie en houdt insecten weg. Ook werd gagel gebruikt bij het maken van bier, in plaats van hop. Het ruikt lekker, maar smaakt heel bitter.

 

Welke ruimtes zijn er op een oude boerderij?

 

De kaasmakerij

In Soest waren koeien voor boeren belangrijker dan paarden. De paarden waren er om te laten zien hoe rijk je was, maar de koeien brachten het geld (en de melk) op tafel. Met de melk werd in de kaasmakerij kaas gemaakt. Nu gaat alles machinaal, maar vroeger stond er in de kaasmakerij op de boerderij een karnmolen. Paarden werden vaak gebruikt om de karnmolen te laten draaien.

 

Weet jij hoe kaas nu gemaakt wordt?

 

De geut

Als de kannen met verse koeienmelk waren geleegd, in de melkwagen van de fabriek of in de karnmachine in de kaasmakerij, moesten ze grondig worden schoongemaakt. Dat deden ze met zeep, zand en soda. Deze ruimte noemen we de geut.

 

Zijn er naast koeienmelk nog andere soorten melk?

 

De heerd

Een echte woonkamer werd door de boerenfamilie niet veel gebruikt. Er was altijd wel iets te doen op de boerderij. De woonkamer op een boerderij noemen we de heerd. Eigenlijk was het meer een ontvangstkamer. Als de boer belangrijke gasten kreeg, wilde hij ze natuurlijk het beste van de boerderij laten zien. Dus nam hij ze mee naar de heerd.

 

Een boerderij bestaat uit twee delen. Weet jij welke delen dit zijn?

 

De knollenkelder

De dieren aten vaak knollen. Het boerengezin at de groenten die van het land of uit de moestuin kwamen. Daar hadden ze genoeg van voor een heel jaar. Diepvriezers waren er niet dus moest de groente op een andere manier bewaard worden. Dat gebeurde door ze in te maken. Je noemt dit ook wel wecken. Zo blijven de groenten het hele jaar lang goed, en had iedereen genoeg te eten. De knollenkelder was de plek waar de knollen en de geweckte groente werd opgeslagen.

 

Ook nu maken we groente of fruit nog wel in. Kun je voorbeelden geven met welke groente of fruit we dat doen?

 

De opkamer

De opkamer werd gebruikt als de slaapkamer voor boerenmeisjes. Boerenmeisjes mochten tot hun twaalfde thuis blijven wonen. Daarna gingen ze het huis uit om voor een andere boer of om in de fabriek te werken.Toen in 1900 de Leerplichtwet werd aangenomen, moesten ze van hun zesde tot hun twaalfde naar school. Als het oogstseizoen was kregen ze vrij van school om te helpen met het oogsten.

 

Tot welke leeftijd moet je nu verplicht naar school?

 

De stal

De stal werd opgedeeld in de grupstal en de deel. De grupstal was voor de koeien. De deel was bestemd voor de kippen, de varkens, het trekpaard en: de koets. Naast de hele grote geautomatiseerde boerderijen zie je tegenwoordig ook meer biologische boerderijen ontstaan.

 

Kan jij vertellen wat de kenmerken zijn van een biologische boerderij?

 

De appelzolder

De Appelzolder was de ideale plek om de appels te laten drogen. Warm, want de schoorsteen loopt er langs; en een groot oppervlak, zodat de appels los van elkaar op de grond konden liggen, zonder elkaar te raken en eventuele schimmels over te brengen. Gedroogde appels kun je heel lang bewaren en behouden hun voedingswaarde en vitaminen. Zo had je het hele jaar door appels. En andere vruchten uit de tuin.

 

Welke vruchten kun je nog meer gedroogd eten?